Il-Ħanżira tal-Erwieħ

Drawwa oħra poplari kienet dik tal-Ħanżira tal-Erwieħ. Xi ħadd li kien irabbi xi ħanżira u jkollu l-frieħ minnha, kien joffri darfuġa (ħanżira żgħira) lil qassis u din kienet tintelaq tiġġerra barra fit-toroq biex jitimgħuha n-nies. Meta tikber u tismen nhar l-Għid tal-Erwieħ, il-kappillan kien jew ibigħha u l-flus li jdaħħal minnha jqassmu mal-foqra, inkella jagħmel ikla għall-foqra b'suffraġju għall-erwieħ. Jingħad li din id-drawwa tal-Ħanżira tal-Erwieħ kien bdiha qassis li kien jieħu ħsieb xi knisja fil-Belt, aktarx il-knisja ta' San Nikola, tabilħaqq hekk imsejħa Tal-Erwieħ. Fi żmien li qed insemmu, jiġifieri fi żmien il-kavallieri fil-Belt Valletta kont tara ukoll tiġieġ, mogħoż u ħnieżer jiġru fit-toroq. Għalhekk ma kienx xi għaġeb li ħanżira tintelaq tiġri barra fit-triq. Biex jagħrfuha li kienet tal-erwieħ kienu jdendluha ġaras m'għonqha li kien bħal qanpiena tal-landa biex iċenċel meta titħarrek u dan bħala sinjal biex in-nies jitimgħha. 

Iktar tagħrif fuq il-Ħanżira tal-Erwieħ agħfas fuq din il-link: L-Għid tal-Erwieħ

Il-Kaldarun tal-Erwieħ

Fost id-drawwiet li nsibu kienet dik tal-minestra tal-erwieħ. Din inbdiet minn xi patrijiet kapuċċini u aktar 'l quddiem kienu jieħdu ħsiebha ukoll anki lajċi. Nhar l-Għid tal-Erwieħ propju fit-2 ta' Novembru kienu jmorru fid-djar u fil-ħwienet biex jiġbru l-ħaxix bħal pastard, qara', zunnarija eċċ li jagħtuhom in-nies u jitfgħu kollox f'kaldarun mimli bl-ilma, imqiegħed x'imkien barra f'xi raħal jew belt. Dan il-kaldarun kienu jserruh fuq żewġ ġebliet u taħtu jkebbsu n-nar biex isajjru l-minestra. Kienu jiġu ħafna biex jieklu minn din il-minestra. Dak iż-żmien il-faqar kien kbir u tarah ma wiċċek il-ħin kollu u dan il-kaldarun bil-minestra kien iservi biex jitma' lil dawk l-imsieken li ma kellhomx għaxja ta' lejla u kienu jistrieħu fuq il-karità biex isosstnu lilhom infushom. Kulħadd kien jagħti mill-ftit li jkollu għax in-nies kienet temmen li bil-karità kienu jtaffu mit-tbatija tal-erwieħ fil-purgatorju.  B'hekk kienet issir il-famuża minestra tal-erwieħ li kienet titma' bosta mill-foqra li kienu jkunu jistennewha bħall-manna nieżla mis-sema.

Aktar tagħrif fuq drawwiet u twemmin agħfas haw: L-Għid tal-Erwieħ

L-Erwieħ Jifirxu s-Sarvetta!

 “L-erwieħ jifirxu s-sarvetta”

Hekk kienu jgħidu meta jasal it-2 ra’ Novembru, jiġifieri jum l-erwieħ kollha. Dan ghax kienu jemmnu li f’dan il-jum meta niftakru fil-mejtin, l-erwieħ fil-purgatorju jkunu qed jistennew il-ħniena u s-sufraġju tal-ħajjin. Għalhekk kienu jgħidu li "l-erwieħ jifirxu is-sarvetta" jiġifieri ikun qed jistennew bil-ħerqa it-talb u l-għotjiet tal-ħajjin sabiex itaffu mit-tbatijiet tagħhom fil-purgatorju. Għaldaqstant f’dan il-jum il-Maltin kienu juru ġenerożità kbira mal-foqra.

Aktar tagħrif : L-għid tal-Erwieħ

L-Għid tal-Erwieħ - Niftakru fl-għeżież tagħna

Il-bniedem ifittex li jifhem iktar dwar il-misteru tal-mewt u jaf li din hi parti miċ-ċiklu naturali tal-ħajja.

F’Għid l-Erwieħ aħna niċċelebrw dan iċ-ċiklu. Niċċelebraw dak li kien il-għomor u ż-żmien ta’ dawk li għexu qabilna kif ukoll il-wasla tagħhom fid-dinja l-oħra. Niċċelebraw ir-rabta tagħna magħhom billi nieklu u nixorbu f’ġieħhom u f’isimhom. Kull ċelebrazzjoni tiswa bħala talba sakemm jinżamm dan il-ħsieb warajha. Kulturi oħra qrib tagħna qed jibdlu dan ir-ritwal tal-imwiet, f’xalata karnivaleska. Il-karnival għandu żmienu u hemm ħsieb ieħor warajh, imma l-Għid tal-Erwieħ għandu jinżamm f’dan l-ispirtu ta’ tifkira lejn dawk li ġew qabilna u issa għaddew għall-ħajja l-oħra.

Aktar tagħrif : L-Għid tal-Erwieħ

Nedukaw lit-tfal dwar l-Għid tal-Erwieħ

Għala nedukaw permezz ta’ dawn iċ-ċelebrazzjonijiet?

Bħala edukaturi fil-komunità tal-iskola tagħna, huwa kruċjali li ngħinu lit-tfal jirriflettu minn età żgħira fuq is-sens tal-ħajja u l-mewt, mill-lenti tar-raġuni, l-fidi, u t-tama. Il-viġili u l-festa tal-Qaddisin kollha, flimkien mat-tifkira tal-Erwieħ kollha jistednuna sabiex nesploraw il-misteru tal-ħajja lil hinn mill-mewt, b’mod li hu onest, kumpassjonali, u msejjes fuq it-tradizzjoni Nisranija. Dawn iċ-ċelebrazzjonijiet, jgħinu lill-istudenti jikbru fil-għarfien tal-imħabba t’Alla, ix-xirka tal-qaddisin, u l-wegħda tal-ħajja ta’ dejjem, fil-waqt li joffru lqugħ għall-biża’ permezz ta’ tama ġdida mimlija fidi.

Il-Kattoliċi jiċċelebraw il-festi tal-Qaddisin u l-Erwieħ kollha, filwaqt li jrawmu l-valuri tal-ħajja, l-imħabba, u t-tama. Dawn iċ-ċelebrazzjonijiet isaħħu r-relazzjonijiet tagħhom ma’ Alla u mal-komunità kollha ta’ dawk li jemmnu, dawk li jgħixu fil-Knisja waħdanija ta’ Kristu – fid-dinja, fil-purgatorju u fil-Ġenna. Dawn il-festi huma ċċelebrati filwaqt li n-natura qed tegħleb għall-istaġun tal-ħarifa, allura jgħinuna nirriflettu fuq ir-realtajiet tal-ħajja u l-mewt.

B’dan il-mod, dawn it-tlett ijiem jikxfu is-sbuħija tal-għaqda bejn il-membri tal-Knisja: hawn fuq l’art, fil-purgatorju, u fil-Ġenna – lkoll magħquda fl-imħabba ta’ Alla.

Il-festa tal-Qaddisin kollha tiġi ċċelebrata fl-1 ta’ Novembru u hija uffiċjlament magħrufa bħala s-Solennità tal-Qaddisin kollha. Niftakru f’ħutna l-kbar, dawk li diġa wasslu fil-Preżenza t’Alla u li jgħinuna mill-ġenna permezz tat-talb u l-eżempju tagħhom.

Il-festa tal-erwieħ kollha hija ċċelebrata fit-2 ta’ Novembru u hija magħrufa propja bħala t-tifkira tal-fidili mejtin kollha. Huwa jum speċjali ddedikat għat-talb għal dawk ħutna li wettqu l-vjaġġ tagħhom fuq din l-art u issa jeħtieġu l-imħabba u l-għajnuna tagħna fil-purgatorju. Dan ifakkarna fir-rabta tagħna ma’ dawk li mietu qabilna. Ix-xahar kollu ta’ Novembru huwa kkunsidrat żmien qaddis ta’ tfakkir, meta aħna partikolarment imħeġġa biex nitolbu għall-mejtin għeżież tagħna.

F’ lejlet il-festa tal-Qaddisin kollha (All hallow’s Eve), fil-31 ta’ Ottubru, niċċelebraw lilna nfusna – il-Knisja fuq l-art, li għad trid tissielet biex tasal għand il-Mulej. Fis-snin riċenti f’Malta, Halloween kiber fil-popolarità. Minkejja r-rabta storika mal-festa Kattolika, Halloween illum huwa bażikament festa sekulari u kummerċjali – li ħafna drabi tinsa l-valuri Nsara tal-ħajja, tama u tal-ħajja eterna.

Hekk kif l-Għid il-Kbir huwa marbut mar-rittmu tar-rebbiegħa u l-ħajja ġdida, il-festa tal-Qaddisin u l-erwieħ kollha, huma marbuta mal-ħarifa – staġun sinonimu mal-weraq imwaqqa’ u t-tbiel naturali. Madankollu, fid-dawl tal-Qawmien, l-Insara jaraw f’dawn is-sinjali mhux biss il-mewt, imma l-wegħda ta’ ħajja ġdida. It-tibdil tal-istaġuni, allura, jsiru simbolu ta’ verità aktar profonda: li fi Kristu, l-ħajja tirbaħ fuq il-mewt. Avolja għadna hawn fid-dinja, nindunaw li aħna xorta nistgħu nesperjenzaw il-benefiċċju tal-għaqda bejn il-membri kollha ta’ dawk li jemmnu u jittamaw.

Kitba meħudha mis-sit: https://sds.mt/resource/all-hallows-all-saints-all-souls/ 

Aktar tagħrif dwar l-Għid tal-Erwieħ issibu hawn: https://erwieh.infinityfree.io/Drawwiet-u-Twemmin/

Daqsxejn Ta' Requiem Lil Leli - Ktieb

Daqsxejn ta' Requiem għal Leli - Immanuel Mifsud - Midsea Books

F’din il-poeżija, raġel qed imut jagħmel vjaġġ lura fil-kapitli ta’ ħajtu. Jerġa’ jżur mumenti li ttimbrawh u episodji li tawh grinta biex ikompli l-vjaġġ ta’ ħajtu hu u jegħja.

Jiżżerżaq mal-kantunieri tal-memorja u jixxennaq ma’ dak li jiftakar, ma’ dak li jixtieq jiftakar, u ma’ dak li jaħseb li qed jiftakar. Waqt li jitbandal mal-passat, jipprova jifhem il-mogħdijiet li minnhom terraq biex wasal s’hawn.

F’dan ix-xogħol bejn il-ħajja u l-mewt, dan ir-raġel qed imut idur fuq ħajtu biex jiftakar, jifhem u jaċċetta mnejn ġie. Waqt li jinġibed minn toroq qodma u mill-ħlewwa tat-togħmiet u l-viżjonijiet tal-bieraħ, hemm impuls fih li donnu jrid iqajjem mill-mewt il-passat u, miegħu, il-preżent.

“Daqsxejn ta’ Requiem lil Leli” tisfida lilna l-qarrejja biex, ma’ dan ir-raġel qed imut, niftakru min konna u, jekk għad fadlilna ċans, min nistgħu nkunu. Huwa xogħol li, għalkemm jinħass li qed jieħu l-aħħar nifsijiet, jinsisti li dment li wieħed għadu jiftakar, mela wieħed għadu jeżisti.

https://www.midseabooks.com/publications_detail.aspx...

Tradizzjoni u Fidi

L-Għid tal-Erwieħ (magħruf ukoll bħala l-Għid tal-Imwiet jew jum il-Mejtin kollha) huwa l-festa tradizzjonali li tiġi ċċelebrata fit-2 ta' Novembru biex tiftakar u titlob għall-erwieħ tal-għeżież qraba u ħbieb u l-insara kollha li ħallewna.

F'Malta, din il-ġurnata kienet immarkata bi drawwiet uniċi, fosthom it-tqassim tal-ikel lill-foqra biex il-familji jiksbu s-suffraġju għall-erwieħ tal-mejtin tagħhom. Minbarra t-talb u l-quddies fil-knejjes, kien hemm ukoll tradizzjonijiet oħra bħal dok magħrufa bħall-Ħanżira tal-Erwieħ fejn permezz ta' din id-drawwa kienu jinġabru l-flus għall-karità. Dan il-jum hu sinonimu ukoll mal-preparazzjoni ta' ħelu speċjali bħall-għadam tal-mejtin magħmul mill-għaġina ħelwa u lewż.

Għal aktar tagħrif agħfas hawn: L-Ghid tal-Erwieħ

Malta Comic Con 2015

Għanafest 2015

L-Għid it-tajjeb

Tielgħa bħaż-żerniq, 
sabiħa donnha l-qamar, 
tiddi bħax-xemx, 
tal-biża’ bħall-eżerċtu 
lest għat-taqbida.

L-Imlejka xxomm il-fjuri fis-sena l-ġdida

Mal-qalba tas-sena

jdub iċ-ċpar u d-dliel

tas-sena l-qadima

u jinfetaħ l-ajru frisk.

Mix-xefaq tasal

Ja Sultana

Kollok ħlewwa

Kollok ġmiel.

Inħejji għamarti

Għalik biex inti tħalli

l-fewġa ħelwa tiegħek

u nbus it-triq mnejn tgħaddi inti

u nibqa’ hemmhekka nistenniek

sa ma terġa’ tiġi.

L-Imlejka, skont id-drawwiet tal-Maltin tal-qedem, kienet tiġi fl-ewwel tas-sena u jekk tidħol għandek u xxomm riħa tfuħ ta’ fjuri u ndafa, tħalli r-risq warajha, iżda jekk ixxomm l-intiena u ssib il-ħmieġ iġġib fuqek il-fell, li huwa risq ħażin. Il-kelma Imlejka tfisser sultana ħelwa jew ċkejkna u skont Patri Manwel Magri, ma kienet ħadd ħlief Għaxtart, waħda mill-allat qodma tal-Maltin. 

Is-sena t-tajba lil kulħadd.

Malta Comic Con 2014

Ltqajt ma' wieħed nafu u staqsieni jekk kontx hemm fil-Comic Con li għaddiet. Għedtlu, il-Comic Con għadha ġejja u iva, hemm ser nkun. Meta qalli hekk, kien qed jalludi għal Malta Comics Expo li saret f'Settembru li għadda. 

Din inizjattivi oħra biex tikber il-kultura tal-komiks f'Malta u ta' min jappoġġaha. Kemm aħna nifilħu li jkollna żewġ avveniment kbar tal-komiks, ma nafx ngħid sinċerament, imma jista' jkun li għal xi artisti delettanti, jarawha wisq għal buthom biex iħallsu l-miżata ta' parteċipazzjoni għal żewġ festivaljiet fi spazju ta' xahar biss. Dan meta l-bejgħ tal-komiks jew it-tpenġijiet tagħhom ikun minimu ħafna u qajla jkopri għall-ispejjeż li jagħmlu. Imma wieħed m'għandux għax jaraha negattiva għax il-fatt li qed ikun hemm iktar opportunità biex in-nies tattendi u tesponi ruħha għax-xogħlijiet lokali, diġa huwa biżżejjed. 

Dawn l-avveniment qed jiddiversifikaw l-attivitajiet tagħhom b'logħob tal-kompjuter, films, lbies ta' kostumi, bejgħ u bosta attivitaiet oħra attrajenti. Diversi personalitajiet magħrufa fil-qasam tal-komiks jew tal-films ipoġġu fil-comic con biex jiffirmaw u jitkellmu mas-segwaċi tagħhom u d-dilettanti tal-komiks. Dan għalhekk jiġbed firxa ikbar ta' nies li jkollhom interess f'affarijet oħrajn mhux neċessarjament fil-komiks biss.

L-appuntament li jmiss din is-sena huwa l-Malta Comic Con 2014 nhar isSibt u l-Ħadd 29 u 30 ta' Novmebru 2014 fiċ-Ċentru għall-Kreattività, il-Kavallier ta' San Ġakbu, il-Belt.

Aqbżu qabża s'hemm. Titilfuhx. 

Il-Festival Nazzjonali tal-Ktieb 2014

Bħal kull sena, wieħed jeħtieġ iżomm appuntament mal-festival nazzjonali tal-ktieb f'Dar il-Meditteran, il-Belt Valletta. Dan għax għalkemm matul is-sena jiena nixtri bosta kotba li jkunu ħarġu, jkolli nistenna dan il-festival għaliex il-biċċa l-kbira tal-pubblikaturi jerfgħu l-aħjar pubblizzjonijiet tagħhom għal dan iż-żmien. Iżda mhux biss fix-xiri li wieħed jigwadanja f'dan il-festival, iżda ukoll fid-diskussjonijiet u t-tnedijiet organizzati biex iqanqlu interess akbar fis-suġġett akkedemiku jew letterarju tal-ktieb.

Kull sena niltaqa' ma nies li naf u oħrajn li nsir nafhom għall-ewwel darba. U waqt li nkun qed inqalleb dejjem insib dak il-ktieb li qatt ma smajt bih jew li kont ili għalih biex nakkwistah. Nimmeravilja bl-inizjattivi u r-riskji li jittieħdu mill-pubblikaturi biex joħorġu l-kotba. Tassew nammirhom u sa fejn jista' jtini l-but, napprezzahom ukoll billi nixtrihom, dejjem jekk ikollu użu għal dak il-ktieb partikulari. Imma ktieb dejjem issib użu għalih hux veru, għax jekk ma taqrahx, tagħtih rigal.

Missieri, Alla jtih il-ġenna, għallimni napprezza l-kotba. Rabbieni b'ċerta reverenza lejhom tant li bħal ma l-misilmin jagħmlu għal Koran, drajt naħsel idejja qabel immiss ktieb. Ma nikolx waqt li nkun naqra, li ma mmurx inċappsu jew intebbgħu b'xi ħaġa. Ma niftħax ktieb qoxra ma' qoxra biex ma niksirlux il-legatura u lanqas ma niksirlu l-ponot tal-paġni jew inħożż fuqu. Fi kliem ieħor nipprova inżommu talikwali, qisu għadu ħiereġ mill-istamperija. Kelli għalliem li kien jinkoraġġina biex inħożżu n-noti personali tagħna u nimmarkaw fuq il-kotba iżda dejjem ħassejtni nagħmel sagrileġġ meta missejt ktieb imqar bil-lapes. Iż-żewġ għedewwa l-kbar u qerrieda tal-ktieb huma ż-żmien u l-kamla. Lil tal-ewwel ma tegħelbux u lil tat-tieni tidħol fi gwerra dejjiema miegħu. Biss illum inħoss li l-agħar li jista' jiġrilu l-ktieb hu li jintesa jew iktar gravi minn hekk, li ma jinqarax.

Post by TVAM.

Ix-xahar tal-erwieħ, xogħol, galbu u frieħ.

Agħfas fuq l-istampa biex tkabbar u taqra l-artiklu.

L-Għid tal-erwieħ - 2 ta' Novembru.

Illum l-għid tal-erwieħ.
F'dan il-jum niftakru f'l-għeżież tagħna li darba kienu magħna. Inġeddu t-tifkira tagħhom u f'isimhom nagħmlu l-ġid. Jum il-mejtin kollha jiġi biex niftakru u nirriflettu fuq il-mejtin predeċessuri tagħna. Huma ġew qabilna u ħallewlna dak li issa aħna qed inkomplu, biex meta nitilqu aħna, ukoll inħalluh f'idejn ta' warajna. Hekk timxi din il-mogħdija kbira tal-ħajja li fl-istess ħin żżomm id f'id mal-mewt. Aħna ħolqa ċkejkna ċkejkna f'katina twila twila li hu ż-żmien, l-ispazju u l-univers. Ferħana li nagħmlu parti minnu. Dan hu l-mument tagħna. Naħfnuh sewwa bla ma nħalluh jaħarbilna, ingawduh, napprezzawh u nużawh tajjeb għal ġid tal-umanità.

Aktar tagħrif: L-Għid tal-Erwieħ

L-għid tal-imwiet 2014

L-attività tal-ghid tal-imwiet organizzata mill-Karmelitani tal-Imdina. Prosit. Dan il-jum jistħoqqlu li jingħata iktar importanza fid-djarju kulturali u reliġjuż.

Segwu din il-ħolqa: http://www.carmelitepriory.org/events_items/imwiet/

L-Għid tal-Erwieħ 2014

Fil-31 ta' Ottubru 2014 fit-8.00 ta' filgħaxija, Heritage Malta se terġa' torganizza l-Għid tal-Erwieħ fil-Palazz tal-Inkwiżitur fil-Birgu. Dawk li se jipparteċipaw se jkunu murija l-espożizzjoni li hemm dwar l-Inkwiżizzjoni Rumana f'Malta b'aċċenn partikulari fuq każijiet ta' seħer u dehriet ta' spirti.

Wara d-dawra mal-espożizzjoni, ssir l-ikla tal-Erwieħ li tikkonsisti fil-platti tradizzjonali tal-minestra u l-majjal il-forn, kif ukoll l-għadam tal-ħelu bħala deżerta.

Il-parteċipanti jistgħu ukoll iqattgħu l-lejl f'xi ċella tal-ħabs tal-Inkwiżitur jew f'xi post ieħor suġġettiv fil-Palazz. Nirrikmanda li min iħobb dawn it-tipi ta' esperjenzi, ma jitlifx din l-opportunità unika.

Għal aktar tagħrif:

• Heritage Malta - What's on
• Għid l-Erwieħ - Website
• L-Għid tal-Erwieħ - Facebook

Għanafest 2014

Il-festival tal-Għana u mużika folkloristika fl-Argotti, il-Furjana, Mejju-Ġunju 2014.

"Il-mard tad-dwejjaq biċ-ċajt biss jitfejjaq" - Charles Clews

F’għeluq il-ħames snin minn mewtu.

Jien kbirt fl-umoriżmu ta’ Charles Clews u l-bella kumpanija tiegħu fis-snin sebgħin u s-snin tmenin. Niftakarni mwaħħal mar-Redifusion u wara xi żmien, mar-radju, nisma’ ċ-ċajtiet u l-episodji ta’ Fredu Frendo Sghendo. Ma kontx irrid nitlef episodju wieħed anki meta kelli dawk is-sittax-il sena jew aktar. Iż-żmien tad-deheb ta’ Charles Clews madanakollu kien wara l-gwerra fil-ħamsinijiet u s-sittinijiet bl-iStage Commandos u r-Radju Muskettieri jduru t-teatri tal-bliet u r-rħula. Jien kont għadni ma twelidx jew kont żgħir wisq biex niftakar dik il-mewġa ta’ talent umoristiku li kien qajjem Clews f’pajjiżna. Ċerti atturi komiċi bħal Nosi Ghirlando u Armando Urso lanqas biss għandi konoxxenza tagħhom u jekk xi ħadd jurini ritratt żgur li ma nagħrafhomx. Atturi oħrajn bħal Johnny Catania  u Johnny Navarro niktakarhom sewwa għax baqgħu għaddejjin sa żmieni, għalkemm tal-ewwel kien emigra u għamel xi żmien nieqes minn Malta imma kien kultant kien jiġi mill-Awstralja u jagħmel xi sketch fuq it-televiżjoni.

Missieri f’zgħożitu kien jixtri xi kotba u librett umoristiċi u anki gazzetti li kien ikun fihom iċ-ċajt u l-makkjetti. Dan kien lejn nofs is-snin sittin meta jien kont għadni daqsxejn ta’ qrempuċu. Niftakar li fis-snin sebgħin, kull nhar ta’ Ħadd, il-familja tagħna bir-razza u r-radika konna noħorġu flimkien fil-kampanja jew fejn il-baħar skont l-istaġun, u mhux darba jew tnejn missieri kien jiġbor lil kulħadd madwaru u jibda jkanta minn dawn il-makkjetti xi uħud minnhom miktuba minn Clews stess bħal Rożamari, It-Tewmi, Ħaduli Rasi u oħrajn. Jien u ħija ta’ tfal li konna ma domniex ma bdejna nitgħallmuhom aħna ukoll dawn il-makkjetti flimkien ma’ oħrajn li konna nsibu fil-libretti umoristiċi ta’ missieri. U mbagħad erħielna nirrextawhom quddiem il-kuġini u z-zijiet f’xi okkażjoni tal-Milied

Silta mill-episodji radjofoniċi ta' Fredu Frendo Sghendo - kitba ta' Charles Clews
bit-talent komiku ta' Johnny Navarro.

Sa fejn naf jien ftit li xejn minn dawn il-makkjetti baqgħu jinstemgħu u naħseb li kieku ma kienx għal Clews innifsu li ħareġ diska kumpatta lejn l-aħħar tas-snin disgħin, b’xi makkjetti li hu reġa’ interpretaha, li kieku illum ma kien ikollna xejn f’idejna mill-għexieren ta’ makkjetti li ħarġu fl-imgħoddi.

Clews kien ħareġ xi diski umoristiċi li kont nisma’ fuq ir-Redifusion meta jien kont għadni tifel u kont nogħxa nismagħhom. Daħħluli f’moħħi u għadni niftakar biċċiet minnhom sal-lum. Kien hemm Sparaw għal Qamar u Xemx jew Qamar (din tal-aħħar miniex ċert jekk kinitx ta' Clews.). Tal-ewwel (fil-verżjoni oriġinali) Clews kien inkludiha fuq is-CD tiegħu li semmejt aktar ‘l fuq u tat-tieni ma nstemgħetx aktar.

Jekk tqalleb l-internet kollu, qajla ssib waħda minn dawn il-makkjetti jew xi awdjo mill-isketches antiki tal-iStage Comondos jew tar-Radju Muskettieri. L-istess jgħodd għal ritratti u tagħrif dwar dawn it-truppi  divertenti. Hija ħasra kbira li m’għandniex rikordju aċċessibbli ta’ din il-ġenerazzjoni komika li ferrħet u paxxiet eluf ta’ Maltin għal għexur ta’ snin. It-tifkira ta’ dawn il-komiċi ser tmut mal-memorja tal-istess ġenerazzjoni li għexet dak iż-żmien ta’ wara l-gwerra.

Il-biografija ta' Charles Clews 2012

Madankollu, fuq nota pożittiva, ma nistax ma nsemmix il-ktieb li ħareġ dan l-aħħar,  dwar il-ħajja ta’ Charles Clews miktub minn Anne Marie Bonnici, pubblikazzjoni ta’ Klabb Kotba Maltin. Huwa ktieb li jiġbor fih għad ta’ tifkiriet u ritratti mill-karriera twila ta’ Clews bħala umorista kbir u ewlieni fil-gżejjer Maltin. Huwa xogħol tajjeb ħafna u għandu jservi għal iktar riċerka fil-futur dwar it-talent u l-kontribut kbir li ta Clews flimkien ma’ sħabu li isimihom ukoll nittama li jibqa’ miftakar mill-ġenerazzjonijiet futuri.

Dan hu xi kliem tad-diska umoristika Xemx jew Qamar (din kienet tindaqq fuq ir-Redifusion fis-snin 70. Ilni żmien twil ma nismagħha) : 

Nota ċkejkna: Grazzi lis-sur Joseph M. Scicluna talli fakkarli l-kliem tal-ewwel strofa u l-aħħar vers tal-ewwel strofa. Napprezza jekk ikun hawn xi ħadd li jgħidli min kiteb il-kliem, il-mużika u min kantaha.

Xemx Jew Qamar

Kienet lejla kollha dalma
Tabilħaqq lejla xitwija
Meta ħarġu Peppi u Luqa

Mill-ħanut żaqqhom bettija

U jixxenglu labranzetta

Qishom dgħajjes fil-grigal

Kienu waslu f’nofs tar-raħal

X’ħin lil Luqa Peppi qal

“Ara xbin, kemm sar ħin”

Dilann dinn bumm!

Kor:

Minn dawk id-dlamijiet

Imferrxa mas-smewwiet

Kien tfaċċa qamar bħal fanal

Li mela s-sema kollu

Ilwien u dwal

U peppi għajjat

“Suq! Ix-xemx bdiet tielgħa ‘l fuq!

Skorrielna l-ħin tat-tluq

u jekk ma nħabirkux

Negozju ma nagħmlux”.

Luqa bexxaq għajnu waħda

Qal lil Peppi “Ħaġa kbira,

biex ‘qas tagħraf xemx minn qamar,

Tabilħaqq li rasek fqira”

Għadda raġel,

Staqsew lilu

“Dak id-dawl li qed naraw,

Hix ix-xemx

Jonkella l-qamar?”

Qallhom “Ħej! Miniex minn hawn.

Qmura u Xmux, tistaqsux!”

Dilann dinn bumm!

Kor: ....

L-ewwel tas-sena

Hemm għata kbira sħab
fil-Belt fejn ngħammar
fid-dlam tal-lejl li jtektek l-aħħar tokki
u s-sena l-oħra tnin u tmut
u tiġi l-ġdida

imma x'hemm differenti?

għax l-għata sħab tinkixef
biex tixref int fi ħsiebi
u d-dlam tal-lejl jiddawwal
bir-raġġ ta' dawl li jiddi
minn għajnejk imbissmin
u l-aħħar tokki
u s-sena l-ġdida qisu xejn
ma ġara

għax jieqaf il-ħin
jgħosfor iż-żmien
fl-eternità ta' sliem u hena
fid-dinja fejn hemm int
ja mara
li nafek biss mid-dehra
bħal bint l-allat
int timxi fl-art

u nafek biss mill-bogħod
li jkessaħ din il-Belt li fiha ngħammar
iżda bi fjamma tixgħel f'qalbi
li darba int kebbist
u ma tintefa qatt